Taşıt Yolunda Kaç Tane Bisiklet Yan Yana Gidebilir?
Bunun cevabını herkesin kendine göre farklı bir ölçüde verdiğini biliyorum. Hadi, bu soruyu biraz daha netleştirelim. Bisikletin şehir içi ulaşımda ne kadar yaygınlaştığı, trafiğin ne kadar karmaşıklaştığı, yolun genişliği ve hatta bir bisikletin ne kadar yer kapladığı… Bütün bunlar bu soruya yanıt ararken karşımıza çıkacak faktörler. Ancak, basit bir dille söylemek gerekirse: Taşıt yolunda birden fazla bisikletin yan yana gitmesi, şehrin trafik altyapısının ne kadar sürdürülebilir olduğunu, bisikletin ulaşım aracı olarak ne kadar yaygınlaştığını ve aslında toplumsal bir farkındalık meselesini gözler önüne seriyor.
Bu yazı da, bisikletin taşıt yolundaki yeri hakkında derinlemesine bir tartışma yaratmayı amaçlıyor. Hadi başlayalım; bu konuda sevdiğim ve sevmediğim yanları paylaşacağım, biraz tartışmaya da gireceğim. Çünkü bu mesele sadece bir “kaç bisiklet yan yana gidebilir” meselesi değil. Bu mesele, şehirlerin tasarımı, ulaşım politikaları, bisiklet kültürü ve tabii ki biraz da kişisel tercih meselesi.
—
Bisikletlerin Taşıt Yolunda Gidebilmesi: Gelişen Bir Ulaşım Kültürü
Öncelikle, taşıt yolunda birkaç bisikletin yan yana gitmesini, bu yazıyı yazan bir İzmirli olarak, kesinlikle doğru bir şey olarak görüyorum. Evet, bisikletin ulaşımda daha fazla yer alması gerektiğini savunuyorum. Şehirlerimizin kalabalıklaşması, trafik sorunları, çevre bilincinin artması ve sağlık üzerine düşündüğümüzde, bisikletin “taşıt yolu” gibi büyük yollarda yer alması bence kaçınılmaz bir sonuç. Çünkü bisiklet, bir ulaşım aracı olarak her açıdan sürdürülebilir. Bununla birlikte, daha fazla bisiklet yoluna, düzenlemeye ve tabii ki toplumsal bilince ihtiyacımız var.
Özellikle, bisikletlerin yolda birbirine yakın bir mesafede gitmesinin sağlanması, bisikletin ulaşım aracı olarak benimsenmesinin bir göstergesi olabilir. Taşıt yolunda iki bisikletin yan yana gitmesinin mantıklı olduğu bir yerde, üç, dört ya da beş bisikletin yan yana gitmesi de oldukça doğal bir gelişim olabilir. Ama, burada dikkat edilmesi gereken şey, trafikteki diğer araçlarla bisikletin uyumlu bir şekilde hareket etmesini sağlayacak kuralların ve altyapının oluşturulmasıdır.
Yani, evet, iki bisiklet yan yana gidebilir. Hatta bence dört beş bisikletin de gitmesinde hiçbir sakınca yok, yeter ki doğru tasarlanmış bir yol olsun.
—
Taşıt Yolunda Bisiklet Yan Yana Gitmesine Karşı Olanlar
Şimdi, işin diğer tarafına da bakalım. Yani, taşıt yolunda bisikletlerin yan yana gitmesine karşı olanlar ne düşünüyor? Bu kısımdan sonra sanırım daha çok tıkanmalarla karşılaşacağız. Hani şu “yol tıkanıyor, bisikletler sadece sağa çekilsin” gibi yaklaşımlar var ya… Tamam, bazı insanlar buna kesinlikle karşı. Ancak şunu unutmayalım: Çoğu kişi, bisikletin taşıt yolunda gitmesini yanlış buluyor çünkü “bisiklet yolu varken neden taşıt yolunda gitsinler?” gibi bir soru soruyor.
Biraz daha eleştirel bakacak olursam, burada aslında bisiklet yollarının ne kadar yetersiz olduğunu konuşmamız gerekiyor. Şehirde bisiklet yolunun olmadığı yerler hala çoğunlukta, o yüzden bisikletliler çoğu zaman taşıt yolunu tercih etmek zorunda kalıyorlar. O zaman, “bisikletlerin yan yana gitmesi” değil de, “yeterli bisiklet yolunun olmaması” asıl problem değil mi?
Üstelik, bazı insanlar bisikletlilerin taşıt yolunda yan yana gitmesini sadece trafik tıkanıklığı olarak görüyor, ancak bir yanda da sadece taşıtların geçebileceği yollarda, sadece bisikletlere ayrılmış şeritlerin bulunduğu örnekler var. Dünyanın farklı şehirlerinde bu şekilde tasarlanmış yollar var ve trafik hiç de tıkanmıyor. Demek ki mesele, yolların ne kadar akıllıca planlandığıyla ilgili.
—
Bisiklet Yolunun Yetersizliği ve Trafik Sıkışıklığı
Bir şehirde taşıt yolunda bisikletlerin yan yana gitmesinin engellenmesi, aslında bir altyapı problemidir. Trafikteki bisikletli sayısının arttığı, çevreye duyarlı, daha yeşil ve temiz bir ulaşım amacı güdüldüğü bir toplumda, bisiklet yollarının da en az taşıt yolları kadar öncelikli olması gerekir. Ama, işin asıl ilginç kısmı, bisiklet yollarının olmadığını kabul ettikten sonra, taşıt yolunda bisikletlerin yan yana gitmesine karşı çıkanların bu sorunu çözmek adına ne önerdiklerini sormamız gerekiyor. “Yolda bisiklet yan yana gitmesin, ama bisiklet yolu da olmasın” gibi bir çözüm önerisi, gerçekten kafa karıştırıcı oluyor.
Bence burada toplumsal bir farkındalık eksikliği var. Bisikletlilerin taşıt yolunda yan yana gitmesi ve bir araç gibi trafik kurallarına uyması, aslında uzun vadede trafik sıkışıklığının önlenmesinin bir parçası olabilir. Mesela, trafikte daha az araç olsa, daha fazla bisiklet olsa, yollar gerçekten daha verimli ve sağlıklı bir şekilde kullanılabilir. Bu konuda daha fazla farkındalık yaratmak gerektiğini düşünüyorum. Hadi, bunu tartışalım!
—
Sonuç: Bisikletin Yeri, Trafiğin Geleceği
Taşıt yolunda bisikletlerin yan yana gitmesi konusu, bir bakıma büyük bir sistemsel değişikliğin öncesindeki sorulardan biri. Bu mesele, sadece bir bisikletin yol kaplaması değil, aslında toplumsal bir sorunun ne kadar “görünür” ve “görünmeyen” olduğunu da gösteriyor. Eğer biz toplum olarak, şehirlere bisiklet dostu altyapı kurmazsak, bu soruları hep sormaya devam edeceğiz.
Hadi biraz daha cesur olalım ve soralım: Şu anki şehir altyapısının bir bisikletin taşıt yolunda kaç tane yan yana gitmesi için yeterli olup olmadığını gerçekten konuşuyor muyuz? Bir şehirde bisiklet dostu bir ulaşım sağlamak için sadece birkaç yola bisiklet şeridi eklemek yeterli mi? Ya da bu, bizim şehirlerdeki kültürel ve politik bir meseleye dönüşmüş bir şey mi?
Bence taşınması gereken yükler daha büyük. Bisikletin şehre entegrasyonu, çok daha geniş çapta, geleceğe yönelik bir mesele olmalı. Hem yerel yönetimler hem de halk bu konuda daha fazla farkındalık yaratmalı. Aksi takdirde, bu tür soruların cevabını bulmak zor olacak.